مقدمه:
نفت و گاز طبیعی از مهم ترین منابع انرژی جهان هستند، اما این مواد به صورت تصادفی در زیرزمین جمع نمی شوند. برای اینکه نفت بتواند در یک محل انباشته شود و قابل استخراج باشد، باید شرایط ویژه ای فراهم گردد که به آن تله نفتی گفته می شود. تله های نفتی ساختارهایی در پوسته زمین هستند که مانع فرار نفت و گاز شده و آنها را در یک نقطه جمع می کنند.
مراحل تشکیل نفت
پیش از آشنایی با تله های نفتی، ابتدا باید بدانیم نفت چگونه به وجود می آید:
- میلیون ها سال پیش بقایای گیاهان و جانوران دریایی در کف دریاها ته نشین شدند.
- این مواد زیر لایه های رسوبی دفن شدند.
- فشار و دمای زیاد میلیون ها سال باعث تبدیل این مواد آلی به نفت و گاز شد.
- نفت و گاز به دلیل سبک تر بودن نسبت به آب، به سمت لایه های بالاتر زمین حرکت کردند.
تله نفتی چیست؟
تله نفتی ساختاری زمین شناسی است که نفت و گاز را در زیرزمین نگه می دارد. این تله ها معمولا از سه بخش اصلی تشکیل می شوند:
- سنگ منشا: جایی که نفت در آن تولید می شود.
- سنگ مخزن: سنگی متخلخل که نفت در داخل آن جمع می شود.
- سنگ پوششی: لایه ای نفوذناپذیر که مانع خروج نفت و گاز می شود.
انواع تله های نفتی
تله های ساختمانی
این نوع تله ها بر اثر حرکات زمین ساختی ایجاد می شوند.
الف) تله چین خورده (تاقدیسی)
رایج ترین نوع تله نفتی است. در اثر فشارهای زمین، لایه های سنگی خم شده و به شکل قوس درمیآیند. نفت و گاز در بالاترین قسمت تاقدیس جمع می شوند.
ب) تله گسلی
در اثر شکستگی و جابه جایی لایه های زمین ایجاد می شود. اگر سنگ نفوذناپذیر در کنار سنگ مخزن قرار گیرد، نفت در آن قسمت به دام می افتد.
تله های چینه ای
این تله ها به دلیل تغییرات در نوع رسوبات و سنگ ها تشکیل می شوند، نه حرکات زمین ساختی. برای مثال ممکن است سنگ مخزن به تدریج به سنگی غیرمتخلخل تبدیل شود و راه حرکت نفت بسته شود.
تله های ترکیبی
گاهی تله های نفتی حاصل ترکیب عوامل ساختمانی و چینه ای هستند. این نوع تله ها پیچیده تر بوده و در بسیاری از میدان های بزرگ نفتی دیده می شوند.
شرایط لازم برای تشکیل تله نفتی
برای تشکیل یک مخزن نفتی مناسب، وجود عوامل زیر ضروری است:
- سنگ منشا غنی از مواد آلی
- دمای مناسب برای تولید نفت
- سنگ مخزن متخلخل و نفوذپذیر
- سنگ پوششی نفوذناپذیر
- ساختار مناسب برای به دام افتادن نفت
- زمان بندی صحیح مهاجرت نفت و تشکیل تله
اهمیت تله های نفتی
شناخت تله های نفتی اهمیت زیادی در صنعت نفت دارد، زیرا شرکت های نفتی با مطالعه ساختارهای زمین شناسی محل تجمع نفت را شناسایی می کنند. بسیاری از روش های اکتشاف نفت مانند لرزه نگاری برای پیدا کردن همین تله ها استفاده می شود.
نتیجه گیری
تله های نفتی نقش اساسی در تجمع نفت و گاز دارند. این تله ها زمانی شکل می گیرند که نفت مهاجرت کرده در زیر لایه ای نفوذناپذیر گیر بیفتد. تله های ساختمانی، چینه ای و ترکیبی مهم ترین انواع تله های نفتی هستند. شناخت این ساختارها نه تنها در زمین شناسی بلکه در اقتصاد و تامین انرژی جهان نیز اهمیت فراوانی دارد.